Type donoren

Levende donoren zijn personen die cellen, weefsels of organen afstaan waarbij verwacht wordt dat de donatie geen negatieve gevolgen zal hebben voor de gezondheid van de donor op langere termijn. Het gaat dus over menselijk materiaal dat weer kan aangroeien (zoals bloed, beenmerg, stamcellen, ei- of zaadcellen) of weefsel van orgaansystemen met voldoende reservecapaciteit of vermogen tot regeneratie. Zo kunnen uit een navelstreng cellen afgezonderd worden die levensreddend kunnen zijn bij patiënten met bloedziekten. Meer over bloed- en stamceldonatie vind je op www.rodekruis.be of www.stamceldonor.be

Voor sommige weefsels of organen, zoals huid, hoornvlies of hart, vertrekt men uitsluitend van overleden donoren. Andere organen of delen van organen, zoals een nier, een leverlob of een deel van de dunne darm, kunnen afkomstig zijn van levende donoren. 

Bij leverdonatie staat een levende donor een deel van de lever af aan de ontvanger. Transplantatie van een leverlob van een levende donor is een relatief recente techniek. Een dergelijke transplantatie is complex en brengt ernstige risico’s voor de gezonde donor met zich mee.

Nierdonatie bij leven is wijder verspreid. Sommige landen maken zelfs meer gebruik van levende dan van overleden donoren voor niertransplantatie. 

In 2013 gebeurden in België het hoogste aantal levende donatie lever- en niertransplantaties ooit.

De donor

In de regel zijn nierdonor en ontvanger verwanten (broer, zus, zoon, dochter, vader, moeder) of hebben ze een duurzame relatie (partner of vriendschappelijk). Sommige mensen willen graag een uniek altruïstische gebaar maken en een orgaan schenken aan iemand die ze niet kennen. Te allen tijde moet de donatie een bewuste, vrije keuze zijn en mag ze niet met een oogmerk van winst geschieden. 

Men kan perfect leven met één nier. Een nier afstaan zal de levensverwachting niet veranderen of het risico op nierfalen niet vergroten. De overblijvende nier neemt de functie gedeeltelijk over van beide nieren. 

Toch is dit geen evidente procedure. Ook de operatie houdt, zoals elke heelkundige ingreep, risico’s in. Vooraf moet uiteraard nagegaan worden of de kandidaat-receptor wel geschikt is voor transplantatie. De evaluatie van de kandidatuur neemt meerdere maanden in beslag. De gezondheid en het welzijn van de kandidaat-levende donor zijn daarbij prioritair. Dit wil zeggen dat de artsen verantwoorde, maar strenge criteria hanteren in het beoordelen van de kandidatuur. Een absolute en langdurige rookstop is vereist om het gezondheidsrisico voor het leven met één nier te verlagen. Ook overgewicht is een verhoogd gezondheidsrisico waardoor vermageren noodzakelijk kan zijn.

Als er een reëel gezondheidsrisico bestaat voor de kandidaat-levende donor, door de operatie of door het verder leven met één nier, zullen de betrokken artsen de kandidatuur weigeren. Op ieder moment ook kan de kandidaat-donor zijn kandidatuur intrekken.

Bij elke niertransplantatie (dus ook bij een transplantatie ven een levende donornier) bestaat het risico (ongeveer vijf procent) dat de getransplanteerde nier in de eerste dagen of weken verloren gaat. Dit is een gevolg van een acute afstoting, een bloedklonter of een bloeding, of een andere complicatie. 

Voordelen ontvanger

Voor de ontvanger heeft een transplantatie van een nier van een levende donor zeker een aantal voordelen. 

Een optimale kwaliteit van de nier: de bewaartijd is zeer kort en dankzij de vele preoperatieve onderzoeken, is er zekerheid over de gezondheid van de donor en de nier. 

De ingreep kan gepland worden. Hierdoor: 

  • kan de ontvanger beter voorbereid worden met toediening van immunosuppressieve medicijnen (medicijnen tegen afstoting). 
  • kan de transplantatie vaak gepland worden voor dialyse nodig wordt. 
  • kan de wachttijd aan dialyse verminderd worden voor mensen die toch eerst dialyse nodig hebben. 

De laatste jaren zijn de overlevingskansen van de gedoneerde nier en van de ontvanger na transplantatie vanuit een overleden donor sterk gestegen. Deze cijfers zijn nog beter als er van een levende donor vertrokken wordt. 

Levende donatie transplantaties 2000-2016

In 2016 gebeurden in België het hoogste aantal levende donatie lever- en niertransplantaties ooit.